Elektrik Akımı Manyetik Etkisi

Elektrik Akımının Manyetik Etkisi

elektromanyetizma

Akım geçiren bir iletkenin çevresinde dolaştırılan bir pusula iğnesi, daima iletken çevresindeki hayali dairelere teğet olacaktır. İletkenden geçen akımın yönü değiştirildiğinde pusulanın aksi yönde döndüğü görülecektir. Elektrik akımının manyetik etkisi:

Akım geçiren bir iletkenin çevresinde bir manyetik alan oluşur. Alan çizgileri merkezi iletken olan iç içe geçmiş daireler halindedir. Alanın yönü akımın yönüne bağlıdır.bir iletkendeki manyetik alan ve vida kuralı

Pusula iğnesinin koyu kısmı N- kutbunu gösterir. Bir iletken içindeki akımın yönü (.) ya da (x) simgeleriyle gösterilir. İletken kesitinde (.) simgesi görünüyorsa, akım bakan kişiye doğru; (x) simgesi görünüyorsa, akım bakan kişiden dışarıya doğru akıyor demektir.

Tirpişon kuralı diye de anılan vida kuralı yardımıyla akım geçiren bir iletkenin çevresinde oluşan alan çizgilerinin yönü saptanabilmektedir.

Vida Kuralı

Sağa doğru çevrildiğinde akım yönünde ilerleyen bir vida düşünülürse, vidanın dönme yönü alan çizgilerinin yönünü verir.akım geçiren iletken üstünde birbirine etkiyen kuvvetler

Akım geçiren sıvı ve gaz (ark kaynağı) iletkenlerin çevresinde de manyetik alan oluşur. Üzerinden alternatif akım geçiren iletkenlerde bir manyetik alan ortaya çıkar. Akım yönünün değişmesiyle, manyetik alan yön değiştirir(manyetik değişken alan).

Şekilde görülen band şeklinde iki iletken, izole terminallerle ayarlı bir direnç üzerinden bir akünün kutuplarına bağlanmıştır. İletkenlerin her ikisi üzerinden aynı yönde bir akım geçtiğinde, iletkenlerin birbirini çektiği; buna karşın zıt yönlerde akım geçtiğinde, birbirini ittiği gözlemlenmiştir.

Bu sınamadan aynı yönde akım geçiren iki iletken çevresinde aynı yönde manyetik alanların oluştuğu; farklı yönde akım geçiren iki iletkende ise zıt yönde manyetik alanların oluştuğu sonucuna varılır. Nitekim aynı yönde bir alan içindeki iki iletken iki farklı mıknatıs kutbu gibi birbirini çekecek; zıt yönde bir alan içindekiler ise iki aynı mıknatıs kutbu gibi birbirini itecektir.

Yüksek akım geçiren ve yeterli bir şekilde desteklenmemiş akım barları ve sargıları manyetik alan etkisi altında deforme olmaktadır. Özellikle iletkenler ne kadar sık döşenmiş ve geçen akım ne kadar büyük olursa deforme edici kuvvet o kadar büyük olmaktadır. Bunun sonucu kısa devre tehlikeleri sık sık ortaya çıkar.

Manyetik alanların kuvvet etkisinden metallere şekil vermede yararlanılır. Bu amaç için ihtiyaç duyulan güçlü manyetik alanlar, büyük kondansatörleri bir bobin üzerinden çok kısa zamanda deşarj ederek elde edilmektedir.

Akım geçiren halka şeklindeki bir iletkenin manyetik alanı

Şekilde görüldüğü gibi bir iletken çubuk halka şeklinde kıvrılmıştır. İletkenin delip geçtği levha üzerine demir tozları serpilip iletken üzerinden akım geçirildiğinde demir tozlarının tıpkı bir mıknatısın kutupları arasına dizilir gibi bir şekil aldığı izlenmiştir. Buradan halka şeklinde akım geçiren bir iletkenin bir mıknatıs gibi etkidiği sonucu elde edilir.bir halka iletkenin manyetik alanı

Aynı sınama birbirine bağlı birkaç halka yani bir bobin ile tekrarlandığında, çubuk şeklinde bir mıknatısın karakteristiklerini vermektedir.

Nitekim alan çizgilerinin bobin içinde aynı yoğunlukta ve birbirine paralel olduğu, bobin dışında ise kutuptan kutuba yaylar oluşturarak uzandığı bilinmektedir. Burada vida kuralını uygulayarak kutupların cinsleri her bir halka için saptanabilir. Sonra her bir halka için saptanan kutup cinsleri ( N ve S) bobinin ilk halkasından son halkasına kadar arka arkaya dizilerek tüm bobinin N- ve S- kutupları çıkarılır. Ancak bu amaç için daha basit bir kural da vardır. Baş parmak ya da bobin kuralı diye anılan bu kuralda : “4 parmak akım yönünü gösterecek şekilde sağ el bobin üzerine konursa, açılmış başparmak bobin içindeki manyetik alanın yönünü gösterir.”

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.