Elektrik Akımı Işık Etkisi

Gaz Deşarj Lambaları

gaz deşarj lambaları

Gaz deşarj lambaları çeşitleri ve kısa açıklamaları aşağıda verilmiştir.

Yüksek Basınçlı Cıva Buharlı Gaz Deşarj Lambaları

Yüksek basınçlı cıva buharlı lambalarının elips şeklinde bir ampulü vardır. Ampulün içinde kuvars camından ve çift elektrotlu bir deşarj tüpü bulunur. Deşarj tüpünün içi cıva buharı doldurulmuştur. Lambanın ateşlemesi direkt 220 V şehir akımından iki ateşleme elektrotu yardımıyla olmaktadır. Akım kısıtlaması için bir balast kullanılmıştır. Bu nedenle güç faktörü 0,5 e kadar düşer. Cıva buharlı lambanın ışık verimi 30-60 lm/w olup, aynı güçteki bir akkor lambaya nazaran 3 kat fazla ışık verir.yüksek basınçlı cıva buharlı gaz deşarj lambaları

yüksek basınçlı civa buharlı lamba devresi
Cıva buharlı lamba devresi

Bu lambaların yaşam süresi ortalama 6000 saat kadardır. Yalnızca deşarj tüpünün yaydığı ışık mavimtırak beyaz renkli olup bol miktarda UV( ultraviyole) ışını da saçar. Bu nedenle ampulün iç çeperi ultraviyole ışınlarını görülür ışınlara çeviren bir floresan madde ile kaplanmıştır. Özellikle beyaz giysilerin bu lambalar altında parlak bir görünüşünün olması ultraviyole ışımasındandır.

Floresan maddenin özelliğine göre kırmızı ya da başka renklerde ışıkların elde edilmesi mümkündür. Cıva buharlı lambalar açıldıktan hemen sonra yanmaz. 3 ila 5 dakikalık bir ısınma süresinden sonra tam ışık verirler. Sıcak lamba tekrar soğumadan ateşleme yapmaz.

Cıva buharlı lambalar yüksek ışık verimleri, daha uzun yaşam süreleri ve daha ekonomik tüketimlerinden dolayı fabrikalarda, caddelerde, hangarlarda ve stadyumlarda bol miktarda kullanılmaktadır.

Cıva Buharlı Akkor Lambalar

Bu lambalar cıva buharlı lamba ile akkor lambanın birleştirilmiş bir şeklidir. Cıva buharlı lambadaki deşarj tüpü yanına wolframdan bir fleman takılmış olup her iki ışık kaynağı seri bağlanmıştır. Fleman hem ışık kaynağı hem de deşarj tüpüne bir ön direnç görevi yapar. Bu nedenle bu lambaların dışarıdan bir balasta ihtiyacı yoktur. Cıva buharlı akkor lambaların ortalama yaşam süresi 6000 saat olup, ışık verimleri 18-28 lm/w arasındadır. Bu lambalar da isteğe göre çeşitli floresan maddeler ile kaplanmakta ve aydınlatma amaçları için caddelerde stadyumlarda kullanılmaktadır.

Halojen Metal Buharlı Gaz Deşarj Lambaları

Cıva buharlı lambalara bir miktar metal iyodürü katılmak suretiyle renk tonları ve ışık verimleri düzeltilmiştir.  Bu türde oluşturulmuş lambaların ışık verimleri 92 lm/w olup, beyaz tonda ışık verirler. Halojen metal buharlı lambalar alternatif akımda bir balast üzerinden işletilirler. Isınma süreleri 3-8 dakika arasında olup soğuma süresi 5 dakika kadardır. Bu lambalar da cıva buharlı lambalar gibi caddelerin, hangarların ve fabrikaların aydınlatmasında kullanılmaktadır.

Sodyum Buharlı Gaz Deşarj Lambaları

Sodyum buharlı lambalar, içinde sodyum buharı bulunan genellikle U şeklinde kıvrılmış bir deşarj tüpünden oluşmuştur. Oldukça yüksek bir ışık verimi elde edebilmek için ısı kayıplarının küçük tutulması gerekir. Bu nedenle deşarj tüpü havası çekilmiş ve çift çeperli bir cins termos ampul içerisine yerleştirilmiştir. Sodyum buharlı lambaların ateşleme gerilimi 220 V’dan büyük olduğu için bir tür ototrafosundan yararlanılmıştır. Bu trafo lamba ateşlendikten sonra akım kısıtlamasına yaramaktadır.sodyum buhar gaz deşarj lambaları devresi

Sodyum buharlı lambaların ışık verimleri çok yüksektir. Örneğin 200 W’lık bir lambanın ışık verimi 96 lm/W’ dır. Ortalama yaşam süresi 7500 saat olup ısınma süreleri 10-15 dk arasındadır. Üretilen ışığın renği kesif sarıdır. Bu ışık altında çeşitli renklerdeki cisimlerin kırmızı, mavi ve yeşil renkleri tanınamaz ancak sarı renkte görünür. Bu nedenle sodyum buharlı lambalar yaya geçitleri, liman giriş ağızları ve dalga kıran gibi dikkat çekmesi gereken özel dış aydınlatmada kullanılmaktadır.

Yüksek Basınçlı Ksenon Gaz Deşarj Lambaları

yüksek basınçlı ksenon gaz deşarj lambalarıYüksek basınçlı ksenon lambası da bir gaz deşarj lambasıdır. Kuvars camından yapılmış deşarj tüpüne birkaç atmosfer basınç altında ksenon gazı doldurulmuştur. Yüksek gaz basıncı ve kuvvetli kısa dalga ışımasından dolayı lamba koruyucu bir yuva içerisine yerleştirilmiştir. Ksenon kısa ark lambaları genellikle doğru gerilimde çalıştırılırlar. Ateşleme için özel bir yüksek frekanslı starter aygıtı kullanılmaktadır. Bu lambalar kapatıldıktan hemen sonra tekrar ateşlenebilmektedir.

Ksenon lambaları gün ışığına çok yakın bir ışık vermekte ve ışık verimleri 20-25 lm/w arasında kalmaktadır. Aydınlatma yoğunluğu son derece yüksektir. Ksenon lambalar sinema makinalarında, projektörlerde ve ikaz (uyarı) farlarında sık sık kullanılmaktadır.

Ksenon uzun ark lambalarının 6, 10 ve  20 kW gibi çok yüksek kurulu güçleri vardır. Bunlardan bol ışık kaynağı olarak çeşitli yerlerde yararlanılmaktadır.

Soğuk Floresan Lambalar

Bu lambalar bilinen floresan lambalar gibi gaz deşarj lambalardır. Ancak bunların elektrotları bir flemanla ısıtılmaz. Bu nedenle bunlara soğuk floresan lambaları ya da tüpleri denilmektedir. Bu tüpler ateşleme ve  çalışma için yüksek gerilim gerektirmektedir.

Bir transformatör yüksek ateşleme gerilimi üretir ve işletme anında bilinen floresan lambalarda olduğu gibi akım kısıtlamasına yarar. İşletme anında geçen akım 25-125 mA arasındadır. İşletme gerilimi 7,5 ile 15 kV arasında bulunduğundan, bu tüplerle çalışılırken çok dikkatli olunmalıdır. Genellikle reklam amacıyla kullanılan soğuk floresan lambaların yaşam süreleri çok uzundur(10000-15000 saat).soğuk floresan lambalar

Floresan tüplerinin ışık rengi, içine doldurulan gazın cinsine, kullanılan floresan maddeye ve camın rengine bağlıdır. En çok neon gazı doldurulduğundan bu tüpler neon lambaları olarak zaman zaman anılırlar. Argon ve cıva buharı da bu tüplerde kullanılmaktadır. Neon gazı doldurulanlar kırmızı ışık, cıva gazı doldurulanlar mavi ışık ve ultraviyole(UV) ışını verirler.

Karbon Ark Lambaları

karbon ark lambasıBu tür lambalar artık modern teknolojide yerlerini yavaş yavaş ksenon lambalara bırakmaktadır. Karbon ark lambalarında açıkta duran iki karbon elektrot vardır. Bu elektrotlara yüksek güçlü alternatif ya da doğru akım uygulanmaktadır. Bunlar her ne kadar lamba şeklinde değilseler de ışık üretmesi nedeniyle lamba deyimi yakıştırılmıştır.

Bir karbon ark lambasının çalıştırılması için önce karbon elektrotlar birbirine değecek kadar yaklaştırılır. Elektrotlar arası yüksek gerilim nedeniyle elektrik arkı oluşur oluşmaz elektrotlar belirli bir mesafeye kadar uzaklaştırılır. Akım komutalı bir mekanizma elektrik arkı nedeniyle sürekli tüketilen elektrotları birbirine yaklaştırarak ara mesafeyi daima aynı ölçüde tutar.

İki elektrot arasında oluşan elektrik arkı gerçekte gaz halinde bir iletkendir. Yüksek gerilim nedeniyle elektrotlar arasındaki havanın dielektrik dayanımı aşılmış ve hava iyonize olarak iletken duruma geçmiştir. Arkı çabuk oluşturmak amacıyla önce elektrotlar birbirine yaklaştırılmakta sonra uzaklaştırılıp ark boyu büyütülerek ışık şiddeti yükseltilmektedir.

Aydınlatma yoğunluğu çok büyük olan ark lambaları ışıldaklarda ve sinema projektörlerinde kullanılır. Ancak elektrot tüketimleri yüksektir, sesli çalışırlar ve çalışırken zehirli gazlar ( örneğin karbonmonoksit) çıkarırlar. Bu nedenle kapalı sistem havalandırmaya kesinlikle ihtiyaç duyarlar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.