Elektrik Akımı Manyetik Etkisi

Manyetik Alan İçinde Akım Geçiren Bobin

Şekil-1’de görüldüğü gibi bir iletken tel bobin haline getirilip, atnalı bir mıknatısın kutupları arasına asılmıştır. Devreden bir akım geçirilirse, bobinin döndüğü görülecektir. İletken üzerinden geçen akımın yönü ya da mıknatısın kutupları çevrildiğinde, bu dönü hareketinin aksi yöne doğru oluştuğu izlenecektir.

bir manyetik alan içinde akım geçiren bobinin dönmesi
Şekil-1. Bir manyetik alan içinde akım geçiren bobinin dönmesi

Bobinin bu değin bir dönme hareketi şekil-2’de alan çizgileri gösterilmek suretiyle daha kolay anlaşılabilir. Ancak daha önce elektrik akımının manyetik etkisi  yazımızda bahsettiğimiz üzerinden akım geçiren bobinin oluşturduğu manyetik alanın bir çubuk mıknatısın manyetik alanına çok benzediği hatırlanmalıdır. Ayrıca karşılıklı duran iki mıknatısın birbirini hizalamak isteyeceği kuşkusuzdur. Nitekim üzerinden akım geçiren bobin bir çubuk mıknatıs haline geçmekte ve bu mıknatıs atnalı mıknatısla bir hizaya gelmek için bir dönü hareketi yapmaktadır. Şekil-2’de bobinler ortadan kesilerek iki iletken gibi gösterilmiştir.Akım bir iletkenden girip diğer iletkenden çıkmaktadır. Dolayısıyla bir iletkende diğerine nazaran aksi yönde bir manyetik alan ortaya çıkmakta ve bu nedenle iletkenin biri bir tarafa diğeri diğer tarafa itilerek dönü hareketi oluşmaktadır.

bir manyetik alan içerisinde dönü hareketinin oluşması
Şekil-2. Bir manyetik alan içerisinde dönü hareketinin oluşması

Manyetik alan içinde akım geçiren bir bobin döner. Dönme yönü, bobinden geçen akımın ve manyetik alanın yönüne bağlıdır.

Devamlı bir dönü sağlamak için, akım bir akım çevirici yani bir komitatris üzerinden alınır. Komitatrisler basit olarak birbirinden izole edilmiş iki yarım bakır bilezik yapısındadır.

komitatris
Şekil-3. Komitatris

Bileziklerden biri bobinin bir ucuna; diğeri bobinin öteki ucuna bağlanır. Bobin ve komitatris birlikte dönmekte olup akım kömür fırçalar üzerinden komitatris bileziklere verilir. Akım geçiren bobin dönme esnasında en büyük sapma derecesini eylemsizliği nedeniyle biraz geçirdiğinde, komitatris akım yönünü değiştirir. Böylece bobin devamlı döner. Komitatrisin görevi, belirli mıknatıs kutbu bölgesindeki iletkenlerden daima aynı yönde akım geçmesini sağlamaktır.

Bu yöntem doğru akım motorlarında uygulanır. Yan yana bir çok sac plakadan oluşmuş  silindir şeklindeki bir göbek ya da doğru bir tanımla rotor üzerine (endüvi de denilir) sık bir şekilde sargılar sarılır. Rotor iç kısımları silindir biçiminde oyulmuş kutuplar arasında döner. Rotor üzerine çok sayıda sarılmış sargılar nedeniyle kesintisiz bir dönü hareketi sağlanmaktadır.

Manyetik alan içinde akım geçiren bobinin dönü hareketinden elektrik motorlarında, ölçü aletlerinde (voltmetre, ampermetre vb.) faydalanılır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.