Elektrik Akımı Manyetik Etkisi

Manyetik Büyüklükler

uzun ve kısa yapılı bobinler, manyetik büyüklükler

Manyeto motor Kuvveti (MMF)

Üzerinde 600 sargı bulunan bir bobinin ucuna bir demir çubuk sokulmuştur. Demir çubuk diğer ucundan bir dinamometre ile asılıp, bobinden 2 amper şiddetinde bir akım geçirildiğinde, oluşan manyetik alan nedeniyle demir çubuk bobin içine bir kuvvetle çekilmiştir. Aynı sınama 1200 sargılı bir bobin kullanarak ancak bu kez 1 amper şiddetinde bir akım geçirilerek yapıldığında, çubuğun aynı kuvvetle bobin içine çekildiği saptanmıştır. Çubuğu çeken kuvvet ile bobinden geçen akım ve sargı sayısının burada bir ilişkisi olduğu saptanmıştır. Nitekim sargı sayısı ile geçen akım birbiriyle çarpılırsa her iki sınamada da aynı sonucu verirler(600×2=1200; 1×1200=1200). Buradan “akım ve sargı sayısının çarpımı manyeto motor kuvvetini verir.” tanımı elde edilir.

(teta) θ = I.N      θ: manyeto motor kuvveti,         I: akım,             N: sargı sayısı

Sargı sayısının bir birimi olmayacağından, manyeto motor kuvvetinin birimi aynen akımın birimi, yani amper (A) olur. Elektrik makinaları konusunda manyeto motor kuvveti için amper-sargı (A-w) birimi de zaman zaman kullanılmaktadır.

Elektrik makinalarında manyeto motor kuvveti oluşturan bobinlerin uyarı(ikaz) bobini ya da uyarı sargısı olarak anıldığı unutulmamalıdır.

Manyetik Alan Şiddeti (H)

Belirli bir manyeto motor kuvveti uzun ya da kısa yapılı bobinler içinde aynı şiddette elde edilebilir. Elde edilen manyeto motor kuvveti alan çizgileri yolu boyunca bir manyetik alan oluşturmaktadır. Uzun yapılı bobin içinde ortalama alan çizgisinin boyu daha uzun ancak kısasına nazaran oluşan alan daha zayıftır. Ortalama alan çizgisi ne kadar kısa olursa, aynı manyeto motor kuvvetinde manyetik alan şiddeti o kadar büyük olur.

H = θ / l = (I . N) / l

H: manyetik alan şiddeti,              θ: manyeto motor kuvveti,          l: ortalama alan çizgisinin boyu

Alan şiddetinin birimi A/m (amper/metre) dir. Ancak zaman zaman çok eski bir birim olan Örsted (*Danimarkalı bir fizikçi) de kullanılır.

100 Oe = 0,8 A / cm

Manyetik Akı (φ)

Bir bobinin içinden geçen; yani o bobinin bir kutbundan dışarı çıkan alan çizgilerinin toplamı manyetik akı olarak tanımlanır. Φ (fi) harfi ile simgelenir ve birimi Volt.saniye ya da Weberdir. Eskiden Maxwell (bir İngiliz fizikçi) birimi kullanılmakta idi ancak şimdi pek fazla kullanılmamaktadır.

1 Volt.saniye (Vs) = 1 Weber (Wb) = 108 Maxwell (M)

 

Manyetik Akı Yoğunluğu (B)

Manyetik indüksiyon diye d tanınan manyetik akı yoğunluğu belirli bir yüzeyden ( örneğin 1 m2) dik geçen manyetik akı miktarıdır. Manyetik akı yoğunluğunun birimi Wb/m2 ya da Vs/m2 dir. Maxwell/cm2 ve Gauss gibi birimler de bazen kullanılmaktadır.

B = φ / A              B: manyetik akı yoğunluğu          φ: manyetik akı                A: yüzey

1 Weber/m2 = 1 Tesla = 104 Gauss

Örnek: Kutup yüzeyi 25 cm2 olan bir bobinin manyetik akı yoğunluğu 1 Weber/m2 dir. Manyetik akı ne kadardır ?

B = φ / A              φ= B. A= 1. 0,0025 = 0,0025 Wb

 

Demir göbeksiz bobinlerin manyetik akı yoğunluğu (havalı bobinler)

Demir göbeksiz bir bobinin manyetik akı yoğunluğu, manyetik alan şiddeti ne kadar büyük olursa o kadar büyük olur.

B = μ0 . H

B: manyetik akı yoğunluğu,        H: manyetik alan şiddeti,              μ0: manyetik alan sabiti

Manyetik alan sabiti (μ0) manyetik geçirgenlik olarak da anılmaktadır.

μ0: 1,257 .10-6  Vs/Am

Örnek: Üzerinde 600 sargısı bulunan bir bobinin alan şiddeti 25 A/cm dir. Bunun manyetik akı yoğunluğu

B = μ0 . H  = 1,257 . 10-6. 0,25 = 0,00314 Wb/m2

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.